Licenciranje istraživačkog softvera slobodnim licencama

Šta je licenca?

Licenca je pravna izjava koja objašnjava kako se softver može koristiti (npr. menjati, deliti ili distribuirati) i pod kojim uslovima. Ona obezbeđuje zakonito korišćenje softvera i štiti kako programere, tako i korisnike. Odluku o izboru licence treba doneti čim se započne rad na razvoju softvera, kako bi se izbegli pravni problemi i problemi sa kompatibilnošću.

Ovaj vodič pruža praktične savete za licenciranje istraživačkog softvera. Obuhvata vrste licenci, izbor odgovarajuće licence i njenu primenu.

Vrste licenci licenci

Postoji veliki broj standardizovanih softverskih licenci koje se mogu primeniti na istraživački softver. U zavisnosti od nivoa i vrste ograničenja koja licenca nameće, softverske licence se dele se:

Permisivne licence, koje omogućavaju svima da koriste, menjaju i distribuiraju softver, uz ispunjavanje malog broja uslova (MIT, BSD, Apache).
Kopileft licence, koje zahtevaju da sve izmenjene ili izvedene verzije softvera budu objavljene pod istom slobodnom licencom kao i izvorni softver (General Public License - GPL, GNU Affero General Public License - GNU AGPL). Zahvaljujući tome nove verzije ostaju otvorene i sprečava se zatvaranje softvera u vlasničke sisteme.
Licence javnog domena, koje omogućavaju da se softver gotovo neograničeno koristi, menja i deli (Unlicense).
Etičke licence ili licence sa dostupnim izvornim kodom, koje omogućavaju uvid u kod i njegovo korišćenje, ali postavljaju ograničenja za određene namene, na primer za vojne ili za nadzor (Hippocratic License, Anti-996, Responsible AI Licenses - RAIL).

Detaljnije informacije o tome šta različite licence dopuštaju i koja ograničenja nameću: Choose a License

Faktori koje treba uzeti u obzir prilikom izbora licence

Cilj projekta razvoja softvera – npr. permisivna licenca ako je cilj široka primena softvera, ili kopileft licenca ako je važno obezbediti da nove verzije ostanu otvorene.
Kompatibilnost licenci: Ako softver zavisi od drugih softverskih biblioteka, izbrana licenca mora biti kompatibilna sa licencama tih biblioteka kako bi se izbegli pravni ili tehnički problemi tokom integracije ili redistribucije.
Patenti: Ako softver koristi komponente zaštićene patentima u vlasništvu trećih lica, možda neće biti moguće primeniti neku licencu otvorenog koda (npr. GPL ili Apache) bez dozvole nosioca patenta.

Izbor i primena licence

Koristite alate koji objašnjavaju licence jednostavnim jezikom, kao što je choosealicense.com.

Proverite da li je izabrana licenca kompatibilna sa licencama korišćenih softverskih biblioteka ili komponenata od kojih softver zavisi. Ako nije, izaberite drugu licencu.

Za projekte mašinskog učenja, kod, podatke i modele treba licencirati odvojeno, odgovarajućim licencama – npr. kod softverskim licencama, podatke Creative Commons ili Open Data Commons licencama, a modele posebnim licencama za modele (OPT-175B license, BigScience RAIL License).

Kreirajte novu datoteku u osnovnom direktorijumu projekta (najviši nivo direktorijuma – root) i nazovite je License.txt ili License.md. Kopirajte tekst izabrane licence u tu datoteku. Tekstovi licenci mogu se naći na:

U sve datoteke u projektu koje su obuhvaćene izabranom licencom treba uključiti informacije o licenci.

Tutorial: How to become REUSE-compliant

Dodajte informacije o licenci u README datoteku. Navedite i sve komponente trećih lica od kojih softver zavisi i jasno naznačite njihove licence. Ove informacije možete uključiti u README ili u posebnu datoteku.